Na co trafiają pieniądze i czego nadal brakuje mieszkańcom?
Czy pieniądze gminy są sprawiedliwie dzielone między sołectwa? Często zadajemy sobie to pytanie, gdy w naszej okolicy od lat brakuje chodnika, miejsca do zabawy albo bezpiecznego dojścia do przystanku. Znamy potrzeby swojej wsi. Kiedy czekamy na ich realizację, a w innych miejscowościach widzimy nowe inwestycje, możemy czuć się pomijani.
Przyjrzeliśmy się dostępnym dokumentom (sprawozdaniom z wykonania budżetu, dokumentom o stanie gminy, gminnemu wykazowi placów zabaw oraz informacjom o inwestycjach publikowanym przez gminę), żeby pokazać, na co gmina Jasienica przeznaczała pieniądze. Z danych wynika, że największe wydatki trafiały do różnych sołectw, zależnie od rodzaju inwestycji. Nie dają one jednak odpowiedzi, czy wszędzie zaspokojono najpilniejsze potrzeby mieszkańców.
Porównujemy przede wszystkim wybrane wydatki z lat 2020–2025. Artykuł i przedstawiona w nim analiza powstały na podstawie ogólnodostępnych danych opublikowanych przez gminę. Zestawiliśmy je i porównaliśmy, uwzględniając tylko informacje, które można powiązać z konkretnymi dokumentami. Części danych nie mamy, a niektórych wspólnych wydatków nie da się podzielić między miejscowości. Dlatego poniższe zestawienia nie pokazują wszystkich pieniędzy wydanych w każdym z 14 sołectw.
Plac zabaw blisko domu
Liczba placów zabaw ustalona na podstawie dostępnych dokumentów. Stan analizy na 1 października 2026 r.
W dostępnych materiałach znaleźliśmy co najmniej 26 placów zabaw. Po jednym mają Bielowicko, Landek, Łazy, Międzyrzecze Dolne i Roztropice. Po dwa — Biery, Grodziec, Iłownica, Mazańcowice, Międzyrzecze Górne, Rudzica, Świętoszówka i Wieszczęta. W Jasienicy jest ich pięć. Zestawienie pokazuje liczbę obiektów, bez przeliczania jej na mieszkańca. (Gminny wykaz placów zabaw; sprawozdania z wykonania budżetu za 2023 r., str. 48, i 2024 r., str. 56; gminna publikacja „Zabawa i bezpieczeństwo” z 15.07.2026 r.).
Dla rodzin ważne jest także to, czy plac jest zadbany, można do niego bezpiecznie dojść i korzystać z niego po południu. Część obiektów znajduje się przy szkołach i przedszkolach, więc dostęp może być ograniczony. Nie mamy pełnych danych o godzinach otwarcia, wyposażeniu i stanie technicznym wszystkich placów. Sama ich liczba nie wystarczy zatem do oceny warunków w poszczególnych wsiach.
Największe inwestycje sportowe
Wśród ustalonych wydatków na budowę, rozbudowę i wyposażenie obiektów sportowych w latach 2020–2025 najwięcej przypada na Jasienicę — 5,17 mln zł. Kolejne są Międzyrzecze Górne — 4,17 mln zł, Landek — 3,02 mln zł i Mazańcowice — 2,84 mln zł. Kwoty obejmują również projekty i prace, które w danym roku jeszcze trwały. (Sprawozdania z wykonania budżetu za lata 2020–2025, wykazy wydatków inwestycyjnych; odnośniki na końcu artykułu).
Wydatki na inwestycje sportowe w latach 2020–2025 w złotych. Słupki nie obejmują zadań wspólnych dla kilku miejscowości.
W Międzyrzeczu Górnym chodzi przede wszystkim o szkolną salę gimnastyczną z zapleczem i łącznikiem. To inwestycja przy Zespole Szkolno-Przedszkolnym, a nie dotacja na działalność klubu. Z kolei modernizację Orlików w Rudzicy i Mazańcowicach rozliczono wspólnie: około 1,56 mln zł w latach 2024–2025. Nie dzieliliśmy tej kwoty dowolnie między obie wsie, dlatego nie ma jej w ich słupkach. (Sprawozdania z wykonania budżetu: 2020 r., str. 55; 2021 r., str. 56; 2024 r., str. 75; 2025 r., str. 72).
Osobno pokazujemy dotacje na działalność klubów sportowych. W latach 2020–2025 trafiały one głównie do klubów z sześciu sołectw: Jasienicy, Mazańcowic, Landka, Międzyrzecza Dolnego, Rudzicy i Grodźca. Największe sumy przypadały na Jasienicę — około 855 tys. zł, Mazańcowice — około 629 tys. zł i Landek — około 556 tys. zł. (Sprawozdania z wykonania budżetu za lata 2020–2025, zestawienia dotacji na kulturę fizyczną).
Dotacje na działalność klubów w latach 2020–2025 według ich siedziby. Zawodnicy mogą mieszkać również w innych sołectwach.
Czy taki podział jest sprawiedliwy? Potrzebne są informacje o złożonych wnioskach, zasadach przyznawania dotacji i liczbie uczestników zajęć. Nie mamy pełnego zestawienia tych danych. Klub z jednej miejscowości może prowadzić zajęcia dla dzieci z kilku wsi. Brak dotacji przypisanej do sołectwa nie oznacza więc, że jego mieszkańcy nie korzystają z tego wsparcia.
Wydatki na szkoły i przedszkola
W inwestycjach szkolnych najwięcej środków w badanym zestawieniu przypada na Iłownicę — 5,87 mln zł, Świętoszówkę — 5,40 mln zł i Wieszczęta — 4,24 mln zł. Są to wydatki z lat 2020–2025 na inwestycje i zakupy wyposażenia, bez pensji nauczycieli oraz codziennego utrzymania placówek. (Sprawozdania z wykonania budżetu za lata 2020–2025, rozdziały 80101, 80103 i 80104).
Inwestycje i zakupy wyposażenia szkół oraz przedszkoli w latach 2020–2025 w złotych. Zestawienie nie obejmuje zadań wspólnych ani wydatków energetycznych ujętych oddzielnie w analizie.
W Wieszczętach ponad 4 mln zł wydano w 2025 r. na rozbudowę szkoły. Ten przykład pokazuje, dlaczego warto porównywać kilka lat. Duża inwestycja może znacząco zmienić sumę wydatków dla danej miejscowości. (Sprawozdanie z wykonania budżetu za 2025 r., str. 50).
W Grodźcu w 2025 r. wydano 159 777 zł na dokumentację rozbudowy Zespołu Szkolno-Przedszkolnego. Przygotowanie projektu nie oznacza jeszcze rozpoczęcia budowy. Mieszkańcy mają prawo pytać, kiedy inwestycja będzie realizowana. W sołectwach bez szkoły równie ważne są dojazd i warunki nauki w placówce, do której uczęszczają dzieci. (Sprawozdanie z wykonania budżetu za 2025 r., str. 50).
Miejsca do spotkań i rekreacji
W Międzyrzeczu Dolnym na kuchnię i zaplecze rekreacyjno-kulturalne budynku nr 214 wydano w latach 2023–2024 około 967 tys. zł. W Bielowicku prace przy Sołtysówce, w tym inwestycje i remonty, kosztowały w latach 2024–2025 łącznie ponad 124 tys. zł. W Bierach w 2025 r. przeznaczono 51 725 zł na urządzenia do ćwiczeń i wyposażenie placu przy ul. Olszowej, a w Rudzicy 85 121,75 zł na wiatę przy OSP. (Sprawozdania z wykonania budżetu: 2023 r., część dotycząca budynków gminnych; 2024 r., str. 39 i 41; 2025 r., str. 37–39).
W Łazach na budowę remizy OSP wydano około 3,38 mln zł w latach 2023–2024. Takie wydatki również trzeba uwzględnić, gdy porównujemy inwestycje w poszczególnych wsiach. Nie widać ich na wykresach dotyczących szkół czy sportu. (Sprawozdania z wykonania budżetu za 2023 r., część dotycząca budynków gminnych, oraz za 2024 r., str. 39).
Chodniki i bezpieczeństwo mieszkańców
W Bielowicku w 2025 r. planowano 150 tys. zł na dokumentację chodnika przy ul. Centralnej. Wydatku nie poniesiono, a zadanie usunięto z planu. W Jasienicy w 2024 r. podobnie zakończyły się zadania dotyczące chodników przy ul. Łaziańskiej i ul. Strumieńskiej. Dokumenty opisują decyzje z tych konkretnych lat — nie oznaczają rezygnacji z budowy na zawsze. (Sprawozdanie z wykonania budżetu za 2025 r., str. 32; sprawozdanie za 2024 r., str. 34).
Są też przykłady wykonanych prac: chodnik i poszerzenie jezdni przy ul. Kościelnej w Jasienicy, chodnik przy ul. Skoczowskiej w Landku oraz prace przy ul. Zapłocie i dojściu Centralna–Grabinka w Międzyrzeczu Górnym. Z kolei około 8,06 mln zł wydanych w latach 2024–2025 na ul. Szkolną w Bierach i Świętoszówce obejmuje całą przebudowę drogi, razem z chodnikami i odwodnieniem. Nie jest to koszt samych chodników. (Sprawozdania z wykonania budżetu: 2023 r., str. 27–28 i 31; 2024 r., str. 85; 2025 r., str. 34–35).
W 2025 r. gmina wydała około 491 tys. zł na wymianę 500 opraw oświetleniowych na LED. W wykorzystanym zestawieniu nie ma podziału tej kwoty na sołectwa. Nie mamy więc danych, które pozwoliłyby pokazać na tej podstawie wydatki dla każdej wsi. (Sprawozdanie z wykonania budżetu za 2025 r., str. 69).
Inne duże zadania to ośrodek zdrowia w Międzyrzeczu Górnym — około 4,57 mln zł w latach 2022–2025 — oraz kanalizacja Cieszyńska–Boczna w Jasienicy i Bierach — około 6,64 mln zł w tym samym okresie. Z takich inwestycji mogą korzystać mieszkańcy więcej niż jednej miejscowości. Wydatku na wspólną kanalizację nie przypisujemy w całości jednej wsi. (Sprawozdania z wykonania budżetu za lata 2022–2025, zadania dotyczące ośrodka zdrowia i kanalizacji; m.in. 2024 r., str. 32 i 62; 2025 r., str. 30 i 60).
Strefa przemysłowa w Międzyrzeczu Dolnym
W dostępnych dokumentach wydatki na uzbrojenie strefy przemysłowej, dojazd i pompownię wynoszą łącznie około 28,70 mln zł. To suma ustalonych wydatków z lat 2012–2015 oraz 2020–2024, a nie pełny koszt strefy przemysłowej. Około 22,01 mln zł przypada na uzbrojenie terenu w latach 2012–2015. (Sprawozdania z wykonania budżetu: 2012 r., str. 18; 2013 r., str. 17; 2014 r., str. 23; 2015 r., str. 48; 2020 r., str. 24; 2021 r., str. 67; 2022 r., str. 72; 2023 r., str. 24; 2024 r., str. 31).
Strefa przemysłowa służy działalności firm i przynosi dochody całej gminie. Jej budowa nie oznacza jednak, że mieszkańcy Międzyrzecza Dolnego mają zapewnione wszystkie lokalne potrzeby. Koszty i dochody strefy przemysłowej warto pokazywać osobno. Podobnie należy traktować obiekty służące całej gminie, takie jak PSZOK w Jasienicy. Miejsce budowy nie wskazuje wszystkich osób, które korzystają z inwestycji. (Dokument o stanie Gminy Jasienica za 2025 r., część dotycząca strefy przemysłowej, str. 150–151; sprawozdanie z wykonania budżetu za 2024 r., str. 72 — PSZOK i Zakład Komunalny).
Czy podział odpowiada potrzebom mieszkańców
Dane pokazują duże różnice między sołectwami. Najwyższe kwoty na sport przypadają innym miejscowościom niż najwyższe wydatki na szkoły. Nie ma więc podstaw, by na podstawie jednego wykresu uznać którąś wieś za zawsze uprzywilejowaną lub zawsze pomijaną.
Jednocześnie nie możemy stwierdzić, że potrzeby wszystkich mieszkańców zostały zaspokojone. Nie mamy pełnej listy zgłoszonych potrzeb, odłożonych inwestycji ani powodów ich przesunięcia. W Bielowicku i Roztropicach w badanych kategoriach jest niewiele dużych zadań. Warto wyjaśnić, jakie potrzeby zgłaszają tam mieszkańcy i kiedy mogą liczyć na ich realizację.
Sprawiedliwy podział nie musi oznaczać takiej samej kwoty dla każdej wsi. Rozbudowa szkoły kosztuje więcej niż niewielki plac zabaw. Mieszkańcy powinni jednak wiedzieć, dlaczego jedne zadania są realizowane wcześniej, a inne czekają. Szczególnie wtedy, gdy chodzi o bezpieczeństwo dzieci, pieszych i kierowców.
Dlatego potrzebna jest dostępna dla wszystkich lista potrzeb i planowanych inwestycji w każdym sołectwie. Przy każdym zadaniu powinny znaleźć się przewidywany termin, koszt i informacja o finansowaniu. Przy zadaniach odłożonych — powód decyzji i dalsze plany. Takie zestawienie ułatwi mieszkańcom ocenę, czy gmina podobnie traktuje sprawy o podobnej pilności.
Skąd pochodzą dane
Podstawą analizy są oficjalne dokumenty Gminy Jasienica udostępnione w Biuletynie Informacji Publicznej oraz materiały na stronie gminy. Kwoty rocznych wydatków pochodzą przede wszystkim ze sprawozdań z wykonania budżetu. Dokumenty o stanie gminy służą do uzupełnienia opisów inwestycji i ich przeznaczenia. Podane w tekście numery stron odnoszą się do stron plików PDF.
Analiza obejmuje tylko informacje, do których udało się dotrzeć i które można jednoznacznie powiązać z dokumentami. Części danych nie mamy: pełnego podziału wszystkich wydatków między sołectwa, kosztów bieżącego działania usług w każdej wsi, rozliczenia wszystkich zadań wspólnych oraz kompletnej listy niezrealizowanych potrzeb. Część informacji jest niedostępna w zebranym materiale. Nie oznacza to, że urząd nie posiada odpowiednich dokumentów.
Sprawozdania budżetowe za lata 2020–2025 obejmują wykorzystane wykazy inwestycji sportowych i szkolnych, dotacji klubowych, chodników, oświetlenia, kanalizacji, ośrodka zdrowia oraz prac przy budynkach gminnych. Dane zestawiono według miejscowości wymienionych w opisach zadań. Dotacje przypisano według siedziby klubu, nie miejsca zamieszkania uczestników.
Starsze sprawozdania wykorzystane do wydatków na strefę przemysłową: 2012 · 2013 · 2014 · 2015
Liczbę placów zabaw ustalono z gminnego wykazu, informacji o placach przy przedszkolach w Jasienicy i Świętoszówce oraz publikacji „Zabawa i bezpieczeństwo” z 15 lipca 2026 r. Sprawozdania za 2023 i 2024 r. uzupełniają informacje o wydatkach na te obiekty. Wykres przedstawia minimalną liczbę obiektów wynikającą z zebranych danych, a nie ocenę ich dostępności czy jakości.
Gminny wykaz obiektów sportowych i rekreacyjnych
Zabawa i bezpieczeństwo — 15 lipca 2026 r.
Kwoty podajemy w wartości z roku wydatku, bez przeliczania inflacji i bez podziału na mieszkańca. Obejmują również dotacje i inne finansowanie zewnętrzne, więc nie są wyłącznie wkładem własnym gminy. Brak słupka lub kwoty oznacza brak wydatku przypisanego w tym zestawieniu, a nie brak jakichkolwiek wydatków gminy w danej wsi. Pełnego wykonania budżetu za 2026 r. jeszcze nie ma.
