Zgodna rada a jakość prawa w Jasienicy

Mieszkaniec ma prawo oczekiwać, że uchwała przyjęta przez radę gminy jest zgodna z prawem. Nie powinien sam sprawdzać, czy radni mogli wprowadzić dany przepis, ani pisać petycji, żeby poprawiono błędne zapisy uchwały. W Jasienicy takie oczekiwanie zderza się jednak z rozstrzygnięciami wojewody, Regionalnej Izby Obrachunkowej i sądu. Warto więc wrócić do pytania z poprzedniego artykułu: czy zgodność radnych idzie w parze z jakością uchwalanego prawa?

Pisaliśmy wówczas, że od 6 maja 2024 r. do 27 sierpnia 2026 r. aż 394 z 398 głosowań zakończyły się wyłącznie głosami „za”. Od stycznia do sierpnia 2026 r. zgodność była już stuprocentowa — we wszystkich 109 głosowaniach. Tyle mówi wynik na sali obrad. O jakości uchwały więcej dowiadujemy się wtedy, gdy jej zapisy zostają sprawdzone pod kątem zgodności z ustawami. (Źródło: BIP Jasienica, protokoły sesji I–XXX i imienne wyniki głosowań.)

W dokumentach z lat 2009–2026 potwierdzono 44 rozstrzygnięcia nadzorcze stwierdzające nieważność uchwał lub ich części oraz trzy odrębnie policzone wyroki WSA. Sprawy dotyczą między innymi szkół, dróg, mieszkań i odpadów. To udokumentowany bilans zebranych spraw, a nie pełny spis wszystkich uchybień w historii gminy. (Źródła: rozstrzygnięcia wojewody i Kolegium RIO wymienione na końcu artykułu; skorowidz urzędowy za 2009 r., s. 168; trzy wskazane wyroki WSA.)

Przez cały ten okres wójtem Jasienicy pozostawał Janusz Pierzyna. Pełni tę funkcję od 1998 r., a więc także przed najstarszymi sprawami ujętymi w zestawieniu. Zmieniały się kadencje i składy rady, lecz osoba kierująca gminą pozostawała ta sama. (Źródło: BIP Jasienica, Władze Gminy — Janusz Antoni Pierzyna.)

Jasienica — 44 rozstrzygnięcia nadzorcze i 3 wyroki WSA

Dokumenty według roku wydania, nie roku podjęcia uchwały. Pokazano lata, z których pochodzą zebrane dokumenty; rok 2026 do 8 października. Pominięte lata nie oznaczają potwierdzonego braku rozstrzygnięć. (Źródła: dokumenty urzędowe i wyroki podlinkowane na końcu artykułu.)

Za każdą liczbą stoi sprawa mieszkańców

Najwięcej rozstrzygnięć w jednym roku dotyczyło statutów sołectw. W 2014 r. wojewoda zakwestionował części statutów wszystkich 14 sołectw Jasienicy. Zastrzeżenia obejmowały między innymi zasady wyborów, sprawy majątkowe i kontrolę działalności sołectwa. Podobne wadliwe zapisy powielono w kolejnych uchwałach, dlatego jeden problem wracał w wielu dokumentach. (Źródło: rozstrzygnięcia wojewody z 4.04.2014 r., NPII.4131.1.95 oraz 97–109.2014, BIP Jasienica.)

Jasienica — czego dotyczyły 44 rozstrzygnięcia nadzorcze

42 dokumenty z lat 2011–2026 podzielono według głównego tematu. W grupie „Plany zagospodarowania” uwzględniono sprawę Grodźca z 20.08.2026 r. Dwa rozstrzygnięcia z 2009 r., potwierdzone w urzędowym skorowidzu, pokazano osobno. Pozostałe sprawy: GOPS, przeciwdziałanie przemocy, OSP, wodociągi i kanalizacja, organizacje pozarządowe oraz profilaktyka alkoholowa. (Źródła: rozstrzygnięcia wojewody i Kolegium RIO; skorowidz za 2009 r., s. 168.)

Nowsze sprawy pokazują, że problem nie ograniczał się do dawnych statutów. W sierpniu 2025 r. wojewoda stwierdził nieważność zmiany sieci szkół podstawowych, ponieważ przed głosowaniem zabrakło wymaganej pozytywnej opinii kuratora. Tego samego dnia zakwestionował trzy uchwały drogowe. W jednej rada chciała dołączyć odcinki do drogi gminnej bez wcześniejszego zaliczenia ich do właściwej kategorii. (Źródła: rozstrzygnięcia NPII.4131.1.528–531.2025 z 29.08.2025 r.; sprawa sieci szkół — 528.2025, drogi — 530.2025.)

Tak było również w Grodźcu. Projekt zmiany planu przeszedł konsultacje społeczne w maju, a rada przyjęła go 30 lipca 2026 r. Mimo czasu na sprawdzenie pozostały podstawowe błędy: niezgodność przeznaczenia części terenów ze studium oraz pominięcie udokumentowanego złoża wód termalnych. Ten drugi brak przesądził o unieważnieniu całej uchwały przez wojewodę 20 sierpnia. Jak takie wady przeszły przez kolejne etapy prac? Mieszkaniec ma prawo oczekiwać, że gmina sprawdzi projekt, zanim podda go pod głosowanie. (Źródła: dokumentacja konsultacji, zarządzenie nr 0050.70.2026; uchwała XXIX/385/26; rozstrzygnięcie nadzorcze IFIII.4131.1.85.2026.)

Można więc popierać budowę drogi, zmianę organizacji szkół czy nowe przeznaczenie terenu, a mimo to przyjąć wadliwą uchwałę. Zgoda co do celu nie zastępuje wymaganych opinii, sprawdzenia dokumentów i przestrzegania procedur. Trzeba o to zadbać, zanim radni nacisną przycisk „za”.

Sąd mówi o naruszeniu prawa

Legalność uchwał sprawdza przede wszystkim wojewoda, a w sprawach finansowych — Regionalna Izba Obrachunkowa. Gdy stwierdzają nieważność, usuwają z obrotu całą uchwałę albo zakwestionowane przepisy. Sprawy mogą też trafiać do sądu administracyjnego. Nie chodzi zatem jedynie o podpowiedź, jak lepiej napisać zdanie. Chodzi o to, czy rada działała w granicach prawa. (Źródło: ustawa o samorządzie gminnym, art. 85–86 i 91–93.)

Jasienica — kto zakwestionował przepisy i w jakim zakresie

Łącznie 47 dokumentów: 44 rozstrzygnięcia nadzorcze i 3 wyroki WSA. Zakres: 17 całych uchwał (16 rozstrzygnięć i 1 wyrok) oraz 28 części uchwał (26 rozstrzygnięć i 2 wyroki). ¹ Dwa wpisy archiwalne z 2009 r. bez określenia zakresu. Liczby odnoszą się do dokumentów. (Źródła: rozstrzygnięcia wojewody i Kolegium RIO; skorowidz za 2009 r.; wyroki III SA/Gl 1099/23, II SA/Gl 1598/24 i II SA/Gl 209/26.)

Dobrym przykładem jest sprawa nagród wójta dla uczniów. W wyroku z 19 marca 2024 r. WSA w Gliwicach stwierdził nieważność całej uchwały. Rada pozostawiła wójtowi ustalenia, które sama powinna przyjąć, dodała kryterium oceny z zachowania i wadliwie określiła sposób postępowania. Sąd uznał naruszenia za istotne, a także rażące w świetle konstytucyjnego obowiązku działania na podstawie i w granicach prawa. (Źródło: WSA w Gliwicach, III SA/Gl 1099/23, 19.03.2024 r., sentencja i uzasadnienie.)

Ten obowiązek nazywa się zasadą legalizmu. W praktyce oznacza, że rada nie może uchwalać dowolnych zasad tylko dlatego, że uważa je za słuszne. Musi mieć upoważnienie w ustawie i przestrzegać jego granic. Sąd wskazał więc coś poważniejszego niż niedokładność redakcyjną: rada przyjęła przepisy sprzeczne z obowiązującym prawem. Dla rodzica i ucznia skutkiem jest podważenie zasad, na których mogli polegać. (Źródła: Konstytucja RP, art. 7 i 94; uzasadnienie III SA/Gl 1099/23.)

W kolejnej sprawie, zakończonej wyrokiem z 15 maja 2025 r., sąd zakwestionował część planu zagospodarowania Mazańcowic odnoszącą się do jednej działki. Tym razem nieważność objęła konkretne zapisy i fragment rysunku, a nie cały plan. Choć zakres był węższy, dla właściciela terenu znaczenie miały właśnie te przepisy. (Źródło: II SA/Gl 1598/24; § 34 i § 40 oraz rysunek planu w odniesieniu do działki 2964/2; Dz. Urz. Woj. Śl. 2025, poz. 4810.)

Petycja odrzucona, przepis niezgodny z prawem

Najbardziej wymowna jest sprawa zapisu dopuszczającego spalanie suszu ogrodowego i gałęzi. Rada otrzymała petycję o zmianę regulaminu, ale ją odrzuciła. 12 sierpnia 2026 r. WSA stwierdził nieważność zakwestionowanego zdania. Sąd nie poprzestał na wyrażeniu wątpliwości: wskazał przekroczenie uprawnień rady i istotne naruszenie prawa. (Źródło: WSA w Gliwicach, II SA/Gl 209/26, sentencja i uzasadnienie; uchwała XIII/193/19, § 5 pkt 1 zdanie drugie.)

To konkretny argument za krytyczną oceną głosowania nad odrzuceniem petycji. Rada miała sygnał o problemie, lecz pozostawiła wadliwy zapis. Trudno uznać to za skuteczne sprawdzenie przepisów. Czy przed decyzją radni dostatecznie zbadali zarzuty, czy poparli odrzucenie „w ciemno”? Wyrok uzasadnia takie pytanie, choć nie pokazuje, jak każdy radny przygotował się do głosowania.

Skutkiem dla mieszkańców była niepewność co do zasad spalania. Tak właśnie gmina może wprowadzać chaos prawny, zamiast go porządkować. Mieszkaniec powinien otrzymać zgodny z prawem regulamin, a nie być zmuszony zabiegać o jego poprawienie.

Pochwały nie zastępują sprawdzenia przepisów

Na tym tle warto przypomnieć słowa z sesji 23 grudnia 2025 r. Pod adresem radnych padła pochwała: „sami tworzycie prawo, dzięki […] któremu nam mieszkańcom naprawdę żyje się tutaj […] bardzo dobrze”. To mocna deklaracja. Oceniając jakość prawa, trzeba jednak zestawić ją także z dokumentami organów nadzoru. (Źródło: nagranie XXII sesji Rady Gminy Jasienica, 23.12.2025 r., ok. 23:12–23:33.)

Pięć dni wcześniej Kolegium RIO stwierdziło nieważność zapisu o maksymalnej dziennej opłacie targowej na 2026 r. Rada przyjęła 1259,09 zł, choć ustawowy limit wynosił 1176,67 zł. Izba uznała to za istotne naruszenie prawa. Dokument nie dowodzi pobrania zawyżonej opłaty, ale pokazuje, że nawet dopuszczalna wysokość obciążenia nie została poprawnie ustalona. Dlaczego taki błąd przeszedł przez przygotowanie projektu i głosowanie? (Źródło: Kolegium RIO w Katowicach, 251.XXVIII.2025 z 18.12.2025 r., § 1 i uzasadnienie.)

Koszt nie kończy się na rachunku z sądu

Poprawianie wadliwych przepisów wiąże się również z kosztami. W sprawie planu Mazańcowic sąd zasądził 797 zł zwrotu kosztów postępowania, a w sprawie spalania suszu i gałęzi — 300 zł. Łącznie to 1097 zł zapisane w dwóch wyrokach. (Źródła: II SA/Gl 1598/24, pkt 2; II SA/Gl 209/26, pkt 2.)

Jasienica — 1097 zł zasądzonego zwrotu kosztów

Kwoty zasądzone w wyrokach; zestawienie nie jest wykazem wykonanych przelewów. Nie obejmuje czasu obsługi prawnej, urzędników ani radnych. (Źródła: sentencje II SA/Gl 1598/24 i II SA/Gl 209/26.)

To jednak tylko widoczna część rachunku. Analiza zarzutów, przygotowanie odpowiedzi dla sądu i poprawienie uchwały wymagają pracy. Czas radcy prawnego jest cenny także wtedy, gdy jego wynagrodzenie mieści się w stałych kosztach gminy. Brak osobnej faktury za daną sprawę nie oznacza, że jej obsługa jest darmowa. Ten sam czas mógłby służyć przygotowaniu kolejnego projektu albo rozwiązaniu innego problemu mieszkańców.

Podobnie jest z pracą urzędników i radnych. Trzeba wracać do dokumentów, analizować uwagi, omawiać poprawki w komisjach i ponownie podejmować decyzje. Nie każda taka czynność zwiększa budżetowy wydatek, ale każda zajmuje czas opłacany lub przeznaczony na sprawy publiczne. Dlatego rzeczywisty ciężar wadliwej uchwały jest większy niż kwota widoczna w sentencji wyroku.

Rady się zmieniały, ale przez cały omawiany okres wójtem pozostawał Janusz Pierzyna. W ostatnich trzech wyborach jego komitet zdobywał coraz więcej miejsc, aż zajął wszystkie. Czy wraz z tą przewagą ubywało błędów w uchwałach? (Źródła: wyniki wyborów 2014, 2018 i 2024; BIP Jasienica — wójt gminy.)

Jasienica — skład rady i zakwestionowane uchwały w latach 2009–2026

Uchwały według roku przyjęcia, nie daty rozstrzygnięcia lub wyroku; nieważność całości lub części. Podział mandatów według wyników wyborów. ¹ Rok 2026 do 27 sierpnia. Liczby dotyczą zebranych 44 rozstrzygnięć i 3 wyroków; nie stanowią pełnego spisu wszystkich uchybień. W 2014 r. 14 odrębnych uchwał dotyczyło podobnych zapisów statutów sołectw. Nowsze uchwały miały krótszy czas na kontrolę. (Źródła: PKW 2006, 2010 i 2018; obwieszczenie wyborcze 2014; Gmina Jasienica — wybory 2024; rozstrzygnięcia i wyroki podlinkowane na końcu artykułu.)

W latach 2019–2023 nadzór kwestionował od jednej do trzech uchwał przyjętych w danym roku. Uchwał z 2025 roku zakwestionował pięć. Obsadzenie całej rady przez jeden komitet nie uchroniło więc jej przed błędami, choć samo zestawienie nie wyjaśnia ich przyczyn. (Źródła: rozstrzygnięcia nadzorcze wojewody śląskiego i RIO wymienione na końcu artykułu; według roku przyjęcia uchwały.)

Warto zatem zapytać, czy różne głosy w radzie pomagałyby wcześniej dostrzegać błędy. Mieszkaniec oczekuje przecież, że radni dokładnie sprawdzą przepisy, zanim zaczną one wpływać na jego życie. Na tym opiera się zaufanie do rady i wójta.

Najtrudniej odbudować zaufanie

Jeszcze ważniejsze może być to, co zostaje w pamięci mieszkańca. Jeśli gmina przyjmuje przepis, a później wojewoda lub sąd wskazuje jego sprzeczność z prawem, pojawia się pytanie: czy następnym razem można zaufać informacji z urzędu? Tego kosztu wizerunkowego nie da się sprowadzić do kwoty zasądzonej przez sąd. Stawką jest wiarygodność rady i wójta oraz poczucie, że lokalne przepisy dają mieszkańcom pewność, zamiast dokładać im problemów.

W tym miejscu wraca temat promocji, który opisaliśmy w poprzednim artykule. Wydatki na nią wzrosły z około 201 tys. zł w 2024 r. do prawie 325 tys. zł w 2025 r., czyli o około 61 procent. W planie na 2026 r., wykazanym na koniec czerwca, było już 499 tys. zł. To kwota zaplanowana, a nie faktycznie wydana. (Źródła: sprawozdania budżetowe Jasienicy za 2024 i 2025 r. oraz Rb-28S za II kwartał 2026 r., rozdział 75075.)

Czy coraz większe nakłady na dobry obraz gminy idą w parze z równie dużą troską o jakość jej prawa? Same kwoty nie dowodzą, że promocja ma przykrywać błędy. Pokazują jednak skalę wydatków na wizerunek. Nawet najlepsza kampania nie zastąpi rzetelnego sprawdzenia uchwały i poważnego potraktowania petycji. Zaufanie buduje się przede wszystkim tym, jak urząd i rada rozwiązują problemy mieszkańców.

Zgodność to dopiero początek odpowiedzialności

Wracamy więc do pytania o niemal jednomyślną radę. W okresie od początku obecnej kadencji do 27 sierpnia 2026 r. osiem rozstrzygnięć nadzorczych dotyczyło uchwał przyjętych przez tę radę. Z kolei dwa wyroki WSA wydane w tym czasie odnosiły się do starszych uchwał, z 2019 i 2022 r. Uchwały podejmowały rady różnych kadencji, ale wójtem przez cały ten czas był Janusz Pierzyna. Odpowiedzialność za konkretne głosowania należy do ówczesnych radnych, natomiast pytanie o przygotowanie projektów i skuteczność ich sprawdzania w urzędzie dotyczy również ciągłości zarządzania gminą. (Źródła: rozstrzygnięcia z 27.09 i 30.10.2024 r., pięć rozstrzygnięć z 2025 r. i rozstrzygnięcie z 20.08.2026 r.; II SA/Gl 1598/24 i II SA/Gl 209/26; BIP Jasienica, Władze Gminy.)

Sama jednomyślność nie dowodzi, że uchwała jest zła. Przedstawione sprawy pokazują jednak równie wyraźnie, że nie jest ona gwarancją dobrego prawa. Skoro zabrakło wymaganej opinii, przekroczono uprawnienia rady albo wpisano opłatę wyższą od ustawowego limitu, trzeba zapytać, dlaczego błędu nie wychwycono przed głosowaniem. Co sprawdzono w urzędzie, co omówiono w komisji i czy radni otrzymali pełną informację o wątpliwościach? (Źródła: NPII.4131.1.528.2025; III SA/Gl 1099/23; II SA/Gl 209/26; uchwała Kolegium RIO 251.XXVIII.2025.)

Mieszkańcy nie oczekują kłótni dla samej kłótni. Oczekują, że ktoś przeczyta projekt, zada potrzebne pytania i dopilnuje zgodności z prawem. A gdy pojawi się błąd — że gmina go poprawi, sprawdzi podobne przepisy i wyjaśni skutki mieszkańcom. Rzetelna praca nad uchwałą powinna odbyć się przed jej przyjęciem, a nie dopiero po interwencji wojewody lub wyroku sądu.

Dobra rada może głosować zgodnie. Najpierw musi jednak mieć pewność, że uchwala przepisy zgodne z polskim prawem. Dla mieszkańca najważniejsze jest przecież nie to, ile osób podniosło rękę, lecz czy na przyjętych zasadach można polegać.

Źródła i dokumenty

Odsyłacze prowadzą do materiałów źródłowych. Przy wyrokach podano źródło urzędowe, a także adres reprodukcji uzasadnienia, jeśli z niej korzystano. Kliknij nazwę dokumentu.

BIP Jasienica — wójt Janusz Pierzyna, przebieg urzędowania

Sprawozdanie z wykonania budżetu za 2024 r. — promocja, rozdział 75075

Sprawozdanie z wykonania budżetu za 2025 r. — promocja, rozdział 75075

Sprawozdania za II kwartał 2026 r. — Rb-28S, rozdział 75075

BIP Jasienica — protokoły sesji obecnej kadencji

XXII sesja 23.12.2025 — protokół, s. 5–6

XXII sesja 23.12.2025 — nagranie

Skorowidz urzędowy 2009 — dwa rozstrzygnięcia z 8.05 i 10.07.2009, s. 168

Ustawa o odpadach — art. 31 ust. 7, 155 i 191

Konstytucja RP — art. 7 i 94

Ustawa o samorządzie gminnym — art. 85–93

Kodeks wykroczeń — art. 1 i 7

Wybory samorządowe 2006 — skład Rady Gminy Jasienica

Wybory samorządowe 2010 — skład Rady Gminy Jasienica

Wyniki wyborów 2014 — obwieszczenie, Dz. Urz. Woj. Śl., poz. 6365

Wybory samorządowe 2018 — skład Rady Gminy Jasienica

Gmina Jasienica — wyniki wyborów samorządowych 2024

Grodziec — konsultacje projektu zmiany planu, zarządzenie nr 0050.70.2026

Grodziec — komunikat gminy o dyskusji publicznej i konsultacjach

Wyroki WSA w Gliwicach

2024-03-19 — III SA/Gl 1099/23 — Nagrody wójta dla uczniów szkół podstawowych

2025-05-15 — II SA/Gl 1598/24 — Mazańcowice — plan dla działki 2964/2

2026-08-12 — II SA/Gl 209/26 — Spalanie suszu ogrodowego i gałęzi

Uzasadnienie III SA/Gl 1099/23 — reprodukcja tekstu i metryka

Uzasadnienie II SA/Gl 209/26 — reprodukcja tekstu i metryka

Rozstrzygnięcia nadzorcze z lat 2011–2026

Każda pozycja jest odsyłaczem do dokumentu. Wojewoda Śląski jest organem wydającym, chyba że wskazano Kolegium RIO. Dla czytelności skrócono nazwy spraw; pełne sygnatury zachowano.

2011-10-05 | NP/II/0911/358/11 | Pomoc materialna dla uczniów

2014-04-04 | NPII.4131.1.100.2014 | Statut sołectwa Iłownica

2014-04-04 | NPII.4131.1.101.2014 | Statut sołectwa Landek

2014-04-04 | NPII.4131.1.102.2014 | Statut sołectwa Łazy

2014-04-04 | NPII.4131.1.103.2014 | Statut sołectwa Mazańcowice

2014-04-04 | NPII.4131.1.104.2014 | Statut sołectwa Międzyrzecze Dolne

2014-04-04 | NPII.4131.1.105.2014 | Statut sołectwa Międzyrzecze Górne

2014-04-04 | NPII.4131.1.106.2014 | Statut sołectwa Roztropice (w rozstrzygnięciu: Roztopica)

2014-04-04 | NPII.4131.1.107.2014 | Statut sołectwa Rudzica

2014-04-04 | NPII.4131.1.108.2014 | Statut sołectwa Wieszczęta

2014-04-04 | NPII.4131.1.109.2014 | Statut sołectwa Świętoszówka

2014-04-04 | NPII.4131.1.95.2014 | Statut sołectwa Jasienica